Mỗi lần bạn gõ tên một trang web, máy tính đều hỏi một máy chủ DNS xem trang đó nằm ở đâu, và mặc định câu hỏi ấy được gửi đi dưới dạng chữ thường, không che đậy. Nhà mạng, quản trị viên mạng công cộng hay bất kỳ ai nằm trên đường truyền đều có thể đọc được bạn đang hỏi về trang nào. DNS over HTTPS ra đời để bỏ lá thư ấy vào phong bì kín, và điều bất ngờ là bạn có thể bật nó chỉ trong vài cú nhấp chuột. Đừng lo lắng nếu bạn chưa từng nghe tới khái niệm này, bài viết sẽ đi từng bước thật chậm rãi.
DNS over HTTPS là gì và nó hoạt động ra sao?
DNS over HTTPS (viết tắt là DoH) là giao thức bảo mật dùng HTTPS để mã hóa các truy vấn DNS giữa thiết bị của bạn và máy chủ DNS, giúp tăng quyền riêng tư và an toàn khi lướt web. Trước hết, bạn cần nhớ DNS giống như cuốn danh bạ của Internet: bạn nhập tên trang web, DNS trả về địa chỉ để máy tính tìm đến đúng nơi. Nếu bạn muốn hiểu rõ hơn về nền tảng này, có thể đọc thêm bài tên miền là gì trên trang của chúng tôi.
Hãy hình dung câu hỏi tên miền như một lá thư gửi đi hỏi đường. Với DNS thông thường, lá thư ấy giống một tấm bưu thiếp để ngỏ: ai chuyền tay nó trên đường đi cũng đọc được bạn đang hỏi về trang nào. Với DoH, lá thư được cho vào phong bì HTTPS, và phong bì này trông giống hệt lưu lượng web bình thường mà bạn gửi đi mỗi ngày. Người đứng giữa đường chỉ thấy một phong bì kín, không đọc được nội dung bên trong.
DoH bảo vệ được điều gì và không bảo vệ được điều gì?
Điểm DoH làm tốt là che đi nội dung câu hỏi DNS. Nhờ vậy, người ngồi cùng mạng Wi-Fi công cộng hoặc bên thứ ba trên đường truyền khó đọc được danh sách tên miền bạn đã hỏi. Ngoài ra, việc mã hóa còn giúp hạn chế tình trạng ai đó chen vào giữa để sửa câu trả lời, dẫn bạn tới một địa chỉ khác.
Tuy nhiên, bạn cũng cần hiểu rõ giới hạn của nó để không hiểu lầm. DoH chỉ bảo vệ bước hỏi đường, còn các bước sau đó thì không được che. Khi máy tính đã biết địa chỉ và kết nối tới trang web, đường truyền vẫn có thể để lộ địa chỉ máy chủ mà bạn đang truy cập. Máy chủ DNS mà bạn chọn vẫn biết bạn đã hỏi gì, nên bạn chỉ chuyển niềm tin từ nhà mạng sang nhà cung cấp DNS. DoH cũng không thay thế được VPN và không giúp bạn ẩn danh hoàn toàn.
DNS over HTTPS khác gì DNS over TLS?
Hai giao thức này cùng làm một việc là mã hóa truy vấn DNS để bảo vệ dữ liệu của người dùng. Điểm khác nằm ở cách vận chuyển: DoH đi qua HTTPS, còn DNS over TLS (viết tắt là DoT) dùng một kết nối TLS riêng dành cho DNS. Theo hình ảnh lá thư, DoH là phong bì đi chung xe với mọi gói hàng web khác, còn DoT là phong bì đi bằng một chuyến xe riêng.
Vì DoH hòa lẫn vào lưu lượng web thông thường nên khó bị nhận ra và khó bị chặn riêng lẻ. Ngược lại, DoT có đường đi riêng nên quản trị viên mạng dễ nhận biết, theo dõi và quản lý hơn. Với người dùng phổ thông, cả hai đều đủ tốt để mã hóa. Điều quan trọng hơn là thiết bị và máy chủ DNS bạn chọn có hỗ trợ giao thức nào, và Windows 11 cũng như các trình duyệt phổ biến hiện hỗ trợ DoH rất thuận tiện.
Cách bật DNS over HTTPS trên trình duyệt và Windows 11
Rất đơn giản thôi, bạn sẽ làm được chỉ trong vài phút. Có hai cách chính: bật ở cấp trình duyệt (chỉ áp dụng cho riêng trình duyệt đó) hoặc bật ở cấp hệ thống Windows 11 (áp dụng cho tất cả trình duyệt và ứng dụng có kết nối Internet).
Bước 1: bật DoH ngay trong trình duyệt
Mở phần Cài đặt của trình duyệt, tìm mục Quyền riêng tư và bảo mật, rồi tìm tùy chọn có tên gần giống “Dùng DNS bảo mật” hoặc “DNS qua HTTPS”. Bạn bật tùy chọn này lên và chọn một nhà cung cấp quen thuộc trong danh sách, ví dụ Cloudflare. Cách này nhanh và không đụng tới cài đặt máy, nhưng nó chỉ bảo vệ riêng trình duyệt bạn vừa chỉnh. Các ứng dụng khác trên máy vẫn hỏi DNS theo cách cũ.
Bước 2: đổi máy chủ DNS trong Windows 11
Để bật ở cấp hệ thống, hãy vào Cài đặt, chọn Mạng và Internet, rồi chọn Wi-Fi hoặc Ethernet tùy cách bạn kết nối. Tiếp theo, bạn mở phần thuộc tính của kết nối đang dùng và tìm mục Gán máy chủ DNS, bấm Chỉnh sửa. Chuyển từ Tự động sang Thủ công, bật IPv4, rồi nhập địa chỉ DNS công cộng quen thuộc, chẳng hạn 1.1.1.1 của Cloudflare. Đây là lựa chọn phổ biến khi người dùng muốn đổi máy chủ DNS.
Bước 3: bật mã hóa DoH và kiểm tra kết quả
Ngay dưới ô nhập địa chỉ DNS, bạn sẽ thấy mục Mã hóa DNS ưu tiên. Hãy chọn chế độ chỉ mã hóa (DNS qua HTTPS) rồi bấm Lưu. Khi bật ở cấp hệ thống như vậy, DoH sẽ có hiệu lực cho tất cả trình duyệt và ứng dụng có kết nối Internet, thay vì chỉ một trình duyệt. Bạn có thể mở thử vài trang web để xem mạng còn hoạt động bình thường không, hoặc dùng trang kiểm tra DNS trực tuyến để xác nhận truy vấn đã được mã hóa.
Những lưu ý khi bật DoH trong mạng công ty và gia đình
DoH hữu ích, nhưng không phải lúc nào bật lên cũng là lựa chọn tốt nhất. Một số môi trường đang dựa vào việc đọc được truy vấn DNS để hoạt động, nên bạn nên cân nhắc trước khi bật.
- Mạng công ty hoặc trường học: Quản trị viên thường dùng DNS nội bộ để truy cập máy chủ và tài nguyên riêng. Khi bật DoH với máy chủ công cộng, bạn có thể không vào được các địa chỉ nội bộ, và việc này đôi khi còn trái quy định của đơn vị.
- Bộ lọc nội dung: Nhiều bộ lọc chặn trang độc hại hoặc nội dung không phù hợp hoạt động ở tầng DNS. Nếu bạn đổi sang máy chủ DNS khác, bộ lọc có thể mất tác dụng hoặc xung đột.
- Chương trình kiểm soát của gia đình: Các công cụ giới hạn trang web cho trẻ em thường dựa vào DNS của nhà mạng hoặc của chính phần mềm. Bật DoH ở trình duyệt có thể khiến những giới hạn này bị bỏ qua, nên hãy kiểm tra lại sau khi đổi.
Nếu sau khi bật mà gặp lỗi không vào được trang nào, bạn chỉ cần quay lại phần cài đặt DNS và chuyển về Tự động là mọi thứ trở lại như cũ. Đừng ngại thử, vì thao tác này hoàn toàn đảo ngược được.
Câu hỏi thường gặp
DNS over HTTPS (DoH) là gì và hoạt động như thế nào?
DoH là giao thức dùng HTTPS để mã hóa các truy vấn DNS giữa thiết bị của bạn và máy chủ DNS. Thay vì gửi câu hỏi tên miền dưới dạng chữ thường, thiết bị đặt câu hỏi vào kết nối HTTPS giống lưu lượng web bình thường. Nhờ vậy, người đứng giữa đường truyền khó đọc được bạn đang hỏi về trang nào.
DNS over HTTPS khác gì DNS over TLS?
Cả hai đều mã hóa truy vấn DNS để bảo vệ dữ liệu người dùng. Khác biệt nằm ở cách vận chuyển: DoH đi qua HTTPS, còn DoT dùng một kết nối TLS riêng. Vì vậy DoH hòa lẫn với lưu lượng web thông thường, còn DoT có đường đi riêng nên dễ nhận biết hơn.
Làm sao bật DNS over HTTPS trên Windows 11?
Bạn vào Cài đặt, chọn Mạng và Internet, mở thuộc tính của kết nối Wi-Fi hoặc Ethernet, rồi chỉnh sửa phần Gán máy chủ DNS sang Thủ công. Sau đó nhập địa chỉ DNS như 1.1.1.1 và chọn chế độ mã hóa DNS qua HTTPS. Khi bật ở cấp hệ thống, DoH áp dụng cho mọi trình duyệt và ứng dụng có kết nối Internet.
Bật DNS over HTTPS có thật sự giúp riêng tư hơn không?
Có, nhưng ở một phạm vi nhất định. DoH giúp che nội dung câu hỏi DNS khỏi người ngồi giữa đường truyền, như nhà mạng hay người dùng chung Wi-Fi công cộng. Tuy nhiên nó không che được địa chỉ trang bạn truy cập ở các bước sau, và máy chủ DNS bạn chọn vẫn biết bạn đã hỏi gì, nên nó không thay thế được VPN.
Kết luận
DNS over HTTPS bỏ câu hỏi tên miền vào phong bì kín, giúp người ngoài khó đọc được bạn đang tìm trang nào, nhưng nó chỉ bảo vệ bước hỏi đường chứ không che được toàn bộ hành trình lướt web. Bạn có thể bật ở trình duyệt cho nhanh gọn, hoặc bật ở cấp hệ thống Windows 11 để mọi ứng dụng cùng được mã hóa, và nên cân nhắc kỹ nếu đang dùng mạng công ty, bộ lọc nội dung hay công cụ kiểm soát của gia đình.
Đừng lo lắng nếu lần đầu thao tác còn bỡ ngỡ, vì mọi thiết lập đều có thể đưa về mặc định chỉ bằng vài cú nhấp chuột. Hãy thử bật DoH ngay hôm nay, bạn sẽ thấy việc bảo vệ riêng tư cho mình không hề khó như nghĩ.